Georganiseerde religie tegenover atheisme en wetenschap

Dit is zo’n onderwerp dat blijkbaar nooit aan relevantie verliest. Ik heb net een stuk voor mijn Engelse weblog geschreven waarin ik aan geef dat ik me comfortabel voel me te uiten over dit onderwerp. Dat wil zeggen: ik heb er geen moeite mee mijn meningen, die zowel op wetenschap als spiritualiteit gebaseerd zijn, te uiten. De aanleiding was een verzameling tweets van mergyeugnau. Zij geeft aan dat religie voor haar een moeilijker topic is om op tafel te leggen dan seks of politiek. Dat zo op tafel leggen betekent direct al dat ze niet in Nederland woont. Zijn seks en politiek voor ons taboe onderwerpen? Ik ervaar ook religie niet meer als taboe onderwerp, al was dat toen ik jong was anders. Toen was de verwachtte houding in mijn omgeving dat je ‘natuurlijk’ niet geloofde. Tegelijkertijd had ik Christelijke grootouders. Mijn grootvader is zelfs dominee geweest.

In zekere zin ben ik opgegroeid met het spanningsveld. Voeg daar mijn jaar in de VS aan toe en dat beeld wordt nog versterkt. Ik was er een keer half bij toen twee klasgenoten van mij in de VS, ik was 13, het over God hadden in de gang. Zegt de een tegen de ander: Paul gelooft niet in God, snap je dat nou? Hij moet wel gek zijn. Of iets in die trant.

Het was duidelijk: geloof in God was vanzelfsprekend en atheisme ongehoord. Het omgekeerde van de houding op mijn Nederlandse lagere school (zo heette dat toen nog). Godsdienstles omvatte op die lagere school o.a. meditatie. Ja toen al, halverwege de jaren 80. Het was een school zonder denominatie, overigens. Maar ook weer geen gemeente school. Een ’schoolvereniging’.

Een van de belangrijkste dingen die mergyeugnau in haar tweets zegt is dat we met cognitieve dissonantie moeten leren leven. Dat wil zeggen: we zijn zelden consistent en dat onder ogen zien is belangrijk. Hoe kunnen we tenslotte de ander zijn tegengestelde handelingen vergeven als we die van onszelf niet zien. Dat laatste is overigens een redelijke definitie van cognitieve dissonantie: niet zien dat je inconsistent bent. Toen ik vegetarier werd heb ik, bijvoorbeeld, vaak te maken gehad met mensen die gingen kijken of ik wel consequent vegetarier was. Had ik leren schoenen (ja). Vermeed ik alles waar een spoortje dierlijk vet in zit (nee). Een mevrouw zei me zelfs dat als je niet consequent was, dat je er dan beter mee op kon houden. Achteraf denk ik dat dat haar manier was om te zeggen: hou er toch mee op. Maar voor mij was het eerder een aansporing om dat consequent zijn te wantrouwen. Tenslotte is het, vanuit het ideaal bekeken, beter als je een beetje je best doet dan helemaal niet. Beter maar een keer per week pizza, dan elke dag.

Dat is niet helemaal het zelfde als cognitieve dissonantie. Ik denk dat mergyeugnau de term verkeerd gebruikt. Maar haar punt is iets anders: dat kunnen leven met je eigen innerlijke tegenstellingen essentieel is. Dat is een heel belangrijk punt. Zoals ze terecht aan geeft: de wetenschap heeft een heleboel goeds gebracht, medicijnen, internet etc. Ook religie heeft goede kanten. Ze noemde geven aan goede doelen en kunst. Het is waar dat religieuze mensen meer aan goede doelen geven. In Nederland is de categorie ’spiritueel, maar niet gelovig’ nog niet op dat soort punten onderzocht voor zover ik weet.

Mijn titel was: georganiseerde religie versus atheisme en wetenschap. Maar op een bepaalde manier ben ik alledrie. Ik ben niet wetenschapper genoeg om universitair af te studeren, maar de manier van denken is onderdeel van wie ik ben, onder andere door mijn opvoeding. De wetenschap levert feiten waar ik niet om heen kan. Ben ik een atheist? Ja, in zekere zin wel. Ik geloof zeker niet in een God op een wolk of zo die de wereld in zeven dagen schiep. Maar ja, dat is ook een caricatuur waar weinig dominees in geloven. Ben ik onderdeel van georganiseerde religie? Ja, ook dat: ik ben lid van de Theosofische Vereniging. Weliswaar is dat een club die zo vrijzinnig is als je maar kunt voorstellen, maar toch. Het is een organisatie. Ik ben nu eenmaal een mens en praat graag met andere mensen over godsdienst, filosofie en wetenschap.

Cognitieve dissonantie dan? Ja zeker. Ik worstel met de tegengestelde wereldbeelden. Over ongeveer een maand geef ik een lezing waarin die wereldbeelden gedeeltelijk bij elkaar moeten komen en ik heb nog geen idee hoe ik dat zal doen. Ik zal wel wat verzinnen, daar niet van, maar waarschijnlijk is het onderdeel van mijn verhaal dat het klopt dat we het niet allemaal weten. Het grootste gevaar van verhalen die alles bij elkaar lijken te brengen is dat ze geen ruimte hebben voor wat we niet weten. Feiten en ervaringen die elkaar tegen spreken horen bij het leven zolang we nog niet alwetend zijn, en wie is dat nou?

Hoe zien jullie dit? Hebben jullie moeite met kiezen tussen wereldbeelden? Worstelen jullie met praten over God? Ervaren jullie deze onderwerpren nog als taboe? Voor de volledigheid is het misschien aardig als mensen een indicatie van hun leeftijd achterlaten en andere relevante informatie die je kwijt wil. Ik zal vast beginnen: ik ben 35. Overigens: geen probleem als je anoniem wilt reageren.

Als je dit interessant vond, bekijk dan ook:

• Wat is een echte Boeddhist? Ik ben een halve…
• Opwaartse, neerwaartse en meervoudige oorzakelijkheid
• Verweven hiërarchieën en de creatieve evolutie van bewustzijn